Basics - Fatgs da furmaziun da la Svizra

Ils fatgs da furmaziun en in pajais pluriling e federalistic

En Svizra èn ils fatgs da furmaziun ina incumbensa dal stadi, e quai dal stgalim prescolar ("scolina") fin al stgalim terziar (scolas autas e furmaziuns professiunalas superiuras). La responsabladad per ils fatgs da furmaziun han en emprima lingia ils 26 chantuns. En il sectur postobligatoric (gimnasis, furmaziuns professiunalas e scolas autas) èn la confederaziun ed ils chantuns partenaris en quai che reguarda la responsabladad per ils fatgs da la furmaziun publica. Ils chantuns e las vischnancas finanzieschan 87% (2005) da las incumbensas da furmaziun publicas.

Scola preliminara e scola obligatorica

Las bleras scolaras ed ils blers scolars (95%) en Svizra absolvan il stgalim prescolar e la scola obligatorica en las scolas popularas da lur vischnanca. 5% frequentan ina scola privata.

La scola populara ademplescha ina funcziun d'integraziun impurtanta: Uffants che derivan da differentas relaziuns socialas, linguisticas e culturalas frequentan la medema scola.

Per las scolas èn responsabels ils chantuns. Las vischnancas organiseschan il manaschi da scola. Perquai che la glieud è localmain fitg ferm francada datti soluziuns adattadas al lieu.

Tut ils chantuns porschan 1-2 onns instrucziun prescolara gratuita ("scolina"), il chantun Tessin porscha 3 onns. L'entrada en la scola obligatorica è actualmain suenter ch'ins ha cumplenì 6 onns. La scola obligatorica cumpiglia 9 onns da scola. La scola primara cumpiglia actualmain en la gronda part dal chantun ils onns da scola da la 1. fin la 6. classa. Sin il stgalim secundar (7-9 classa)  vegnan las scolaras ed ils scolars instruids en tut ils roms u en ina part dals roms en gruppas da prestaziun. En quest connex vegnan duvradas differentas furmas d'organisaziun.

La lingua d'instrucziun è tut tenor la regiun linguistica tudestg, franzos, talian u rumantsch. Las vischnancas da lingua rumantscha enconuschan ina situaziun speziala (dapli). Tradiziunalmain vegn dà en Svizra grond pais a l'emprender linguas. Durant il temp da scola obligatoric emprendan tut las scolaras e tut ils scolars en l'instrucziun almain anc duas autras linguas. Per regla èn quai ina segunda lingua naziunala e l'englais.

L'organisaziun federalistica e decentrala en il sectur da la scola preliminara e da la scola obligatorica pussibilitescha d'acceptar adequatamain differenzas culturalas en in pajais pluriling cun sias tradiziuns da scola regiunalas. Per tut la Svizra valan directivas per ils secturs impurtants (vegliadetgna da cumenzar ad ir a scola, durada da la scola obligatorica), in'extensiun da questas directivas vegn fatga ils proxims onns sin basa d'in nov contract interchantunal da la CDEP (armonisaziun da la scola obligatorica).

Furmaziun postobligatorica

En il sectur da la furmaziun postobligatorica (stgalim secundar II e stgalim terziar) furman per regla relaschs federals (dretg federal u interchantunal) la basa per las purschidas da furmaziun. Ils chantuns èn responsabels per exequir questas purschidas e mainan las scolas. L'unica excepziun èn las scolas politecnicas federalas che vegnan manadas da la confederaziun.

90% da las giuvnas en Svizra fan cun 18/19 onns in diplom sin il stgalim secundar II. Quel permetta d'entrar directamain en ina professiun, da midar en ina scola professiunala superiura u – cun ina maturitad – da cuntinuar lur scolaziun en ina scola auta.

Ils fatgs da furmaziun svizzers sa èn caracterisads da

• ina gronda permeabilitad: i dat differentas vias d'entrar u da midar en ina scolaziun u en ina scola sco er da prender suenter ina scolaziun;
  
• in access avert a tut las purschidas da furmaziun: tgi che ha las qualificaziuns, po da princip absolver la scolaziun ch'ella u ch'el giavischa. Tar las scolas autas po er il lieu da furmaziun vegnir elegì libramain. Ina tscherta restricziun datti en il sectur da la furmaziun sin fundament da la purschida da plazzas d'emprendissadi, en il sectur da las scolas autas vala per part in numerus clausas per il studi da medischina.
  

La renconuschientscha dals diploms è garantida en tut la Svizra, ed uschia er la mobilitad naziunala ed internaziunala.